Το Ευαγγέλιο του Ιούδα*

Του Ευγένιου ΑρανίτσηΕΥΓΕΝΙΟ ΑΡΑΝΙΤΣΗ

judaskiss  Ποτέ κανείς δεν μπόρεσε να δώσει μιαν αρκούντως πειστική απάντηση στο γιατί απαιτήθηκε η προδοτική μεσολάβηση του Ιούδα πριν συλλάβουν οι Ρωμαίοι τον Ιησού, στη Γεθσημανή. Τη στιγμή που ο τελευταίος επέμενε να διδάσκει καθημερινά στα πλήθη της αγοράς, που θα πει ότι αποτελούσε μια φιγούρα πασίγνωστη, η περίεργη πρόνοια να σκηνοθετηθεί ο διαβόητος ασπασμός, θύμιζε ταινία του Αγγελόπουλου. Δυο χιλιάδες χρόνια αργότερα, αυτή η ανορθόγραφη λεπτομέρεια ενθάρρυνε τις προωθημένες κρυπτοπροτεσταντικές φράξιες του New Age στο να παθιαστούν με την εκ νέου δήθεν ανακάλυψη ενός Ευαγγελίου ήδη γνωστού στη χριστιανική αρχαιότητα, από την εποχή του επισκόπου της Λιόν. Το γεγονός, εξάλλου, ότι ο Μπόρχες είχε παρουσιάσει μεγαλοπρεπώς την περίπτωση προ πεντηκονταετίας, δεν τους συγκίνησε καθόλου.
Αλλά προς τι όλ’ αυτά; Μάλλον προς επίρρωσιν του συμπεράσματος ότι, αφού η πνευματική μητρόπολη του μοντέρνου δυτικού κόσμου θέλει επί σκηνής την πάση θυσία αποενοχοποίηση των πάντων (το πέτυχε ήδη με την απόδοση, στο DNA, της τεχνικής ευθύνης για το ηθικό κακό που μαστίζει την ανθρωπότητα), η προδοσία του Ιούδα δεν μπορούσε παρά να λάβει τον αθωωτικό χαρακτήρα σκηνοθεσίας, όπως άλλωστε και η Σταύρωση, με την αφύπνιση της παλιάς γνωστικιστικής θεωρίας περί προσποίησης ή πλαστογράφησης του μαρτυρίου. Ακόμη χειρότερα, οι νεογνωστικοί μύστες διατυμπανίζουν από τηλεοράσεως την υποτιθέμενη αντικατάσταση του Χριστού, στον Σταυρό, με ποιος ξέρει ποιον σωσία ή κασκαντέρ. Αθώα κρίνεται επομένως και η συμμορία του Καγιάφα.
Όμως το σκάνδαλο του ασπασμού παραμένει, έστω και αν, κατά καιρούς, διατυπώθηκαν τόσες εικασίες όσα και τα πτυχία θεολογίας. Ορισμένες γυρόφερναν πέριξ της αφελούς παρατήρησης ότι, σε μια εποχή κατά την οποία η επιρροή της δημοσιότητας δεν ήταν, λέει, οπτική αλλά ακουστική, ο ρωμαίος αξιωματικός ίσως πραγματικά να μην γνώριζε το πρόσωπο του Ιησού, οπότε κάποιος έπρεπε να του το υποδείξει. Δυστυχώς, αυτό δεν εξηγεί το γιατί ο εκατόνταρχος δεν περιοριζόταν στο να ρωτήσει, απλούστατα, τον οιονδήποτε παριστάμενο ή το γιατί ο καταδότης έπρεπε σώνει και καλά να ανήκει στο στενό περιβάλλον του καταζητούμενου.
Ίσως, εδώ, εμφιλοχωρεί ένα στοιχείο αλληγορίας, προσανατολισμένης στην ιδέα ότι το προφανές είναι εκείνο ειδικά που δεν βλέπουμε. Ίσως ο Ιούδας να παραδίδει τον Ιησού ως πρόσωπο του οποίου η θέση στην ανθρώπινη επικαιρότητα ήταν ακριβώς δεσπόζουσα, μια θέση φαεινότερη ηλίου. Ο Ιούδας καταγγέλλει εκείνο που εξ υποθέσεως δεν υπόκειται στους κανόνες της καταγγελίας κι έτσι καυτηριάζει συνάμα τη ματαιότητα των εγκόσμιων, που η εμπειρική τους οργάνωση είναι σταθερά συναρτημένη με την παράβλεψη του ολοφάνερου. Φυσικά, αυτό δεν παύει να υποβιβάζει την πράξη στη βαθμίδα της αντίφασης. Κάτι σαν τον ορισμό που έδωσε ο Μπομπ Χόουπ, ο αμερικανός κωμικός για τα πιστωτικά ιδρύματα: «Τράπεζα είναι ένα μέρος όπου θα σου δανείσουν λεφτά αν μπορέσεις να αποδείξεις ότι δεν τα χρειάζεσαι». Πιθανότατα, ο Ιούδας χειρίστηκε το κορυφαίο διπλό μήνυμα της Ιστορίας και το ξεσκέπασε: κάθε προδοσία μοιάζει εξωτερικά με την αγάπη. Θα ‘λεγα μάλιστα ότι το απασφάλισε, όπως μια χειροβομβίδα.
Η υπογράμμιση της αντίφασης, λοιπόν, ενδέχεται να περιέκλειε ένα μείζον μάθημα που το θείο σχέδιο επεφύλασσε στην απερίσκεπτη ανθρωπότητα μέσω του μισότρελου μαθητή Ιούδα. (Βελτιώνεται άρα κατά πολύ η εκδοχή των οπαδών του!). Περίπου όπως όταν το παιδί σου ζητάει αυτό που ζητάνε όλα τα παιδιά, δηλαδή αγάπη, κι εσύ αναρωτιέσαι τι να θέλει άραγε, αφού ούτε πεινάει ούτε διψάει ούτε κρυώνει• όμως το παιδί εξακολουθεί να κλαίει. Όταν το παίρνεις αγκαλιά χωρίς να το αγαπάς, δεν κάνεις τίποτα καλύτερο απ’ το να το υποδέχεσαι στο σύμπαν του διπλού μηνύματος, απ’ όπου εκκινούν όλες οι μορφές δυστυχίας και παραφροσύνης. Το παιδί αυτό, το δικό σου -όλοι το γνωρίζουμε- είναι ο Χριστός αυτοπροσώπως. Ο Χριστός μας λέει ότι, για να τον προδώσει κανείς, πρέπει να είναι τρελός.
Τηρουμένων των αναλογιών, θα ήταν τουλάχιστον παρήγορο αν ο Ιούδας είχε παραδώσει τον Χριστό δίχως να τον φιλήσει, οπότε θα βασίλευε η συνέπεια και θα ξέραμε ότι κρατάμε απόσταση ασφαλείας από την τρέλα. Ίσως θα ταίριαζε περισσότερο να τον χαστούκιζε ή να τον έφτυνε στο πρόσωπο ή, τελοσπάντων, να έδειχνε απλώς στον Ρωμαίο ποιος ήταν ο καταζητούμενος και να έφευγε. Ποιός ήταν, όμως, στ’ αλήθεια ο καταζητούμενος; Σίγουρα όχι αυτός που νόμιζε ότι υπεδείκνυε ο Ιούδας. Ως Θεός, ήταν ο απείρως Ένας, άρα κανένας• μ’ άλλα λόγια ήταν ο παράδοξος και ανήκουστος εκείνος τύπος όπου, με την πλήρη σύμπτωση των αντιθέτων, καθώς λένε οι μυστικιστές, αίρεται η αρχή της ταυτότητας.
Επομένως, όποιον κι αν έδειχνε ο Ιούδας, το «Αυτός είναι!», η φράση-κλειδί της προδοσίας, θα έπεφτε στο κενό, όπως όλες οι μετωνυμίες που δανείζεται η προσωπιδοφόρος αστραπή της θεότητας. Χρειάστηκε έτσι ένα φιλί, σαν νοηματικός αντιπερισπασμός, χρειάστηκε μια νύξη αδιευκρίνιστης σημασίας, μια υποβλητική θεατρική νότα, που έμελλε να στηρίξει το μετέωρο εγχείρημα της ταυτοποίησης, λες και το τελευταίο θα μπορούσε ποτέ να διεκδικεί κάποιου είδους περιεχόμενο, για παράδειγμα αγαπητικό ή ειρωνικό. Η τρέλα ισοδυναμεί μ’ αυτή την απόδοση ανυπάρκτου περιεχομένου. Πράγματι, τι άλλο είναι, μέσα στον άνθρωπο, ο πυρήνας της τρέλας αν όχι το εγώ του, δηλαδή το ον εκείνο που επινοεί τις ταυτίσεις, άρα και τις ταυτότητες;
Στις μυθολογίες των λαών της Μεσογείου συναντάμε την εικόνα θεών ή αγγέλων που πλησιάζουν έναν ευνοούμενο θνητό και, φιλώντας τον, του μεταδίδουν το χάρισμα να προφητεύει (φιλώντας τον συνήθως στο στόμα• ή το «αντίθετο»; φτύνοντας μέσα στο στόμα του). Άραγε, το φιλί του Ιούδα αποτελούσε, συμμετρικά, μιαν αναφορά στο μοτίβο εκείνου του τεχνάσματος; Καθώς φιλάει τον δάσκαλο, ο μαθητής γίνεται προφήτης του μαρτυρίου που θα επακολουθήσει, συλλαμβάνει με τα χείλη του ένα ρίγος του μέλλοντος, κάτι από την αρνητική κοσμογονία των συμβάντων που επίκεινται. Ο Ιούδας γίνεται ένας μάγος που προκαλεί την ανάδυση βαθύτερων συμβολισμών της χρονικότητας και παγιδεύει τον Κύριο του σ’ ένα τρομερό πρωθύστερο, αφού του λέει πως, αύριο, η αγάπη θα επαινεθεί σαν καρπός της χθεσινής προδοσίας. Ο δε Ιησούς παγιδεύεται ευχαρίστως και οικειοθελώς για να υπογραμμίσει ότι είναι ο ριζικά απαγίδευτος, ότι είναι αυτός που στερείται ταυτότητας, σαν τον κόμη Καλιόστρο ας πούμε. (Αμέσως μετά τον θάνατο του Καλιόστρο, ο Ναπολέων όρμησε στο κελί του και δεν βρήκε κανέναν).
Μήπως η τρέλα είναι λοιπόν το κόστος της αγάπης μας για κάποιον που νομίζουμε θεό, δηλαδή στερημένο ταυτότητας; Μήπως υπάρχει αλήθεια στην έκφραση «τρελός από έρωτα»; Είχα κάποτε σκεφτεί κι εγώ με τον τρόπο που είναι σήμερα της μόδας, υποπτευόμενος ότι η παρέα των Αποστόλων γύρω από τον Ιησού, αυτό το σχήμα των 12+1, που επαναλαμβάνεται σε όλες τις πολιτισμικές παραδόσεις της αρχαιότητας, δεν ήταν κάτι διαφορετικό από μια αστρονομική μεταφορά, μια θρυλική αντανάκλαση του Ήλιου πε¬ριτριγυρισμένου από τα δώδεκα σημεία του Ζωδιακού. Ασφαλώς -σκέφτηκα- αυτά τα σημεία αντιστοιχούν στους δώδεκα μήνες• και τι χειρότερο θα μπορούσε να συμβεί στον Ιούδα από το να αντιπροσωπεύει τον Φεβρουάριο; Εν ολίγοις, ερμήνευσα τα τριάντα αργύρια ως έμβλημα του συνόλου των τριάντα ημερών του λειτουργικού μέτρου που έλειπε από τον «κουτσό» μήνα.
Στο φως της θεώρησης, ο Ιούδας ήταν το αμφιλεγόμενο σημαίνον απ’ όπου το ανθρώπινο υποκείμενο εισβάλλει στην τάξη των ουρανών για να ρυθμίσει τη χρονικότητα με τον υπολογισμό που της αναλογεί. Όμως, κάνοντας αυτές τις σκέψεις, φρόντισα ώστε να μην επαναπαυθώ αλλά να καταλήξω (όπως θα έκανε κάθε λάτρης του μεσογειακού καλοκαιριού) στην απόφαση πως, αν ο Ιούδας είναι όντως ο Φεβρουάριος, ο μύθος πάντως δεν παύει να μας λέει γι’ αυτόν ότι ο μίζερος ρόλος του ενέπλεξε στην ανθρώπινη περιπέτεια τη φρίκη του χειμωνιάτικου κρύου που πλήττει τις καρδιές. Άθελά μου, συμφιλίωσα έτσι, προσωρινά, τους οπαδούς του ανατολικού χριστιανισμού μ’ εκείνους του δυτικού. Αλλά ούτε οι μεν ούτε οι δε ενδιαφέρθηκαν.

*Το παραπάνω κείμενο είναι από την στήλη του Ευγένιου Αρανίτση «Παράδοξα» στην Ελευθεροτυπία.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s