«ΒΡΗΚΑ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΦΩΣ…» *

Συνέντευξη του Οδυσσέα Ελύτη στη Le Monde 1979

Ελύτης2Είναι μάταιο εγχείρημα το να προσπαθείς να μεταγράψεις τη δημιουρ­γική πορεία ενός ποιητή με άλλα λόγια από αυτά των ποιημάτων του. Ό Οδυσσέας Ελύτης έχει πλήρη συνείδηση αυτής της ματαιοπονίας, γι’ αυτό και αρνείται να «εξηγήσει» την ποίηση του. Πρέπει να τη διαβάσει κανείς ή, καλύτερα, να τη ζήσει. Ωστόσο, εντελώς εξαιρετικά, δέχθηκε να μας μιλήσει γι’ αυτό πού βρίσκεται στην καρδιά της έμπνευσης του και για τις ενασχολήσεις του. Φροντίζει, εντούτοις, πάντα να μας πα­ραπέμπει στο ίδιο το έργο του.

Ένας από τους στίχους του εκφράζει με ιδιαίτερη δύναμη την έμπνευ­ση του, τη θέληση του να μεταγράψει με τις λέξεις την ουσία των πραγμάτων, τον τρόπο του να είναι ταυτόχρονα προσδεδεμένος στον ουρανό και στη γη. Ό στίχος είναι παρμένος από μια συλλογή του πού δεν μεταφράστηκε ακόμη στα γαλλικά, Το Φωτόδεντρο και ή Δέ­κατη Τέταρτη Ομορφιά: «Έχοντας ερωτευθεί και κατοικήσει αιώνες μες στη θάλασσα έμαθα γραφή και ανάγνωση»*.

Ας αφήσουμε, λοιπόν, τον εραστή της θάλασσας να μιλήσει.

Πώς αρχίσατε την ποιητική σας οδοιπορία;

-Επηρεάστηκα πολύ από τη γαλλική ποίηση, κατ’ αρχάς μέσω του υπερρεαλισμού. Χρειάζεται να καταλάβει κανείς καλά αυτό πού υπήρξε ό υπερρεαλισμός για εμάς, στην Ελλάδα. Κατόρθωσε να αφανίσει τις τάσεις μιας κουλτούρας πού μας ερχόταν από την εποχή της Αναγέν­νησης. Στα χρόνια 1930-1940, ή Αναγέννηση ήταν, για τη νέα γενιά των ποιητών, μια παραχάραξη των αξιών της ελληνικής αρχαιότητας. Αν, λοιπόν, ή γενιά μας κατόρθωσε να πραγματοποιήσει το ποιητικό έργο πού γνωρίζουμε, αυτό έγινε με την επανανακάλυψη της αρχαιότητας και με ό,τι συνδέει την αρχαιότητα με τη σημερινή Ελλάδα. Ό υπερρεα­λισμός μας βοήθησε, πρώτ’ άπ’ όλα, με μια έννοια αρνητική, να εξαφα­νίσουμε αυτή την παραχάραξη. Μας άφησε το πεδίο ανοιχτό. Και επι­πλέον, διακήρυσσε την επικράτηση του βασιλείου της φαντασίας, και αυ­τό επέτρεπε να αφήνονται ελεύθεροι διάδρομοι για τις εξορμήσεις μας.

»Ύστερα, δοκίμασα να αποσπαστώ από όλες τις επιρροές, να βρω τον δικό μου δρόμο. Τον βρήκα με τη φύση, και ιδιαίτερα με το ελληνικό φως. Δεν πρέπει, όμως, να θεωρούμε τη φύση με τον τρόπο πού θεω­ρούμε έναν απλό συναισθηματισμό. Δεν έχω τίποτε το κοινό με έναν «τοπιογράφο». Μέσω της φύσης, προσπάθησα να μεταγράψω αυτό πού θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «μεταφυσική του φωτός». Εννοείται, στην αρχή δεν είχα συνείδηση του πράγματος, όμως εκεί βρίσκεται ή ουσία του έργου μου, ό δρόμος του. Ακόμη και τώρα, πολύ λίγοι υ­πάρχουν πού έχουν καταλάβει στο βάθος αυτό πού επιζητώ να κάνω. Στη Γαλλία βλέπω μόνο τον Ρενέ Σάρ, πού προσπάθησε να ακολουθή­σει, εν μέρει, τον ίδιο με τον δικό μου δρόμο.

»Ναι, μια μεταφυσική του φωτός. Αισθάνομαι, όμως, ότι αυτή ή φράση είναι ανεξήγητη. Μόνον ή ποίηση μπορεί να την εξηγήσει. Αυτό πού πρέπει ό ποιητής να προσπαθεί να συλλάβει είναι ό,τι συμβαίνει στην ελάχιστη χρονική στιγμή, μέσα στο απόλυτο φως. Ή, πάλι, το τελείως αντίθετο, ό,τι αγγίζει το αιώνιο και ή ποίηση πρέπει να το συμπυκνώσει στη στιγμή. Εδώ βρίσκεται το μυστικό. Πρόκειται για αναζητήσεις εντελώς προσωπικές, και, από αυτή την άποψη, αισθάνο­μαι αρκετά απομακρυσμένος από τις αναζητήσεις των περισσότερων συγχρόνων μου, προπάντων μετά τον πόλεμο.

»Τον ίδιο καιρό πού ολοκλήρωνα αυτή την αναζήτηση μου πάνω στο στιγμιαίο και στο αιώνιο, με απασχολούσε το θέμα της αρχιτεκτονικής γραμμής, αν μπορεί κανείς να το ονομάσει έτσι. Άρχισα να νιώθω την ανάγκη να γράφω ποιήματα πού να είναι ενσωματωμένα στην ελληνική παράδοση, όπως μπορεί να είναι ένα παρεκκλήσι του λαού, ασπρισμένο με ασβέστη. Για τούτο, έπρεπε να χρησιμοποιήσω μια ταιριαστή μορ­φή, ιδίως όταν άρχισα να επιχειρώ πιο εκτεταμένα έργα, όπως το Άξιον Εστί, για παράδειγμα. Ως προς αυτό, υπέβαλλα το ποίημα σε α αρχιτεκτονική πολύ αυστηρή. Δεν θέλω να μιλώ για μορφή, με τον

τρόπο πού άλλοτε μιλούσαν για σονέτο ή για μπαλάντα, όχι, πρόκειται για ένα σχήμα στο όποιο πρέπει να υποτάσσεται.

»Άλλοτε οι μορφές ήταν σταθερές. Εγώ για κάθε ποίημα αναζητώ μια αρχιτεκτονική και μια στιχουργική πού να είναι ιδιαίτερες. Δενσυνάντησα ποτέ άλλου αυτή την αναζήτηση. Στο Άξιον Εστί, πού το έγραψα με την ιδέα ότι θα μπορούσε να μελοποιηθεί, ορισμένα μέρη

απέκτησαν ρυθμό με έναν αριθμό συγκεκριμένων συλλαβών. Γενικά, δεν στηρίζομαι στη μετρική των συλλαβών, χρησιμοποιώ τον ελεύθερο στίχο, αλλά, εδώ, ή διάταξη των στροφών ή των επαναλήψεων είναι καμιά φορά πολύ υπολογισμένη. Ευτυχώς, αυτό δεν διακρίνεται, και είναι  αυτό πού ακριβώς θέλω. Ή αρχιτεκτονική θα πρέπει να είναι κρυμμένη, αλλά θα πρέπει να υπάρχει.

–  Διαβάζοντας σας, καταλαβαίνει κανείς ότι στο έργο σας ο ποιητής είναι ένας μεσολαβητής, ανάμεσα στον ουρανό και στον άνθρωπο. Κυ­ριολεκτικά, πρόκειται για έναν ρόλο θρησκευτικό.

–  Δεν μ’ αρέσει να χρησιμοποιώ τη λέξη θρησκευτικός, γιατί ό αναγνώστης συνδέεται άμεσα με τον χριστιανισμό, και μάλιστα με μια ορισμένη έννοια του χριστιανισμού.

«Ας πούμε τότε ότι για εσάς ό ρόλος του ποιητή είναι να μεταγράψει την αίσθηση του ιερού..

Ιερό, ναι, αυτή είναι ή λέξη.

OLIVIERGERMAIN-THOMAS, LeMonde,26 Οκτωβρίου 1979 (Μετάφραση: Αλέξης Ζήρας)

* Βλ. «Ή τοιχογραφία», Το Φωτόδεντρο καί ή Δέκατη Τέταρτη Ομορφιά, ό.π., σ. 213.

ελύτης 3*Το παραπάνω κείμενο είναι από το βιβλίο «ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ-ΣΥΝ ΤΟΙΣ ΑΛΛΟΙΣ» (ΣΕΛ.179-181)  και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ύψιλον. 

Σημ. Το κείμενο στο πρωτότυπο είναι στο πολυτονικό.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s